चम्पूसाहित्ययशो विलासः
(तृतीयोच्छवासः)
डा. दीपिका
(स्वतन्त्रलेखिका वेदवती-महाविद्यालयस्य प्राक्तनप्राध्यापिका च)
(विगते उच्छ्वासे आर्यावर्तस्य सामान्यो परिचयो मया प्रदत्तः। प्रकृते उच्छ्वासे वर्णनवैचित्र्यं प्रस्तूयते।)
नलचम्पूनामधेयः ग्रन्थः नितरां शोभाशाली वर्तते । अस्मिन् ग्रन्थे अनेकानि वैशिष्ट्यानि दृग्गोचरीभवन्ति यथा हि-
पदाना अप्रचलितार्थे प्रयोगः- नलचम्पू-इत्यस्मिन् ग्रन्थे निषधापुरीवर्णनक्रमे देशार्थे विषयपदप्रयोगो दृश्यते। सामान्यतया एवं वर्णनं कुत्रचिन्नैव प्राप्यते।
तस्य विषयमध्ये निषधो नामास्ति जनपदः प्रथितः
तत्र पुरी पुरुषोत्तमनिवासयोग्यास्ति निषधेति ॥
अत्र प्रथमायां पङ्क्तौ विषयपदप्रयोगः आर्यावर्तदेशार्थे वर्तते।
अनुष्टुप्-छन्दसां प्रयोगः
यद्यप्यस्मिन् प्रबन्धे विविधानां छन्दसां प्रयोगो दृश्यते तथापि अनुष्टुप्-छन्दसां प्रयोगे ग्रन्थकारस्य महती दृष्टिर्वतते। विविधेषु स्थलेषु अनुष्टुप्-छन्दसां प्रयोगः एवं द्रष्टुं शक्यते-
सारस्वतश्रोतवर्णने अनुष्टुप्-छन्दसां प्रयोगः-
अगाधान्तः परिस्पन्दमिति
वाण्याः वर्णनप्रसंगे
प्रसन्नाःकान्तिहारिण्यो इति
काव्यगुणप्रसंगे
किं कवेस्तेन काव्येन
कुकवि वर्णनप्रसंगे
अप्रगल्भा पदन्यासे
दुष्टजनानां विवरणप्रसंगे
अक्षमालापवृत्तिज्ञा
विदुषामादरप्रसंगे
रोहणं सूक्तरत्नानां
सज्जनदुर्जनयोर्मध्ये को भेदः इति विवेचयितुम्
अत्रिजातस्य या मूर्तिः
सरसकाव्यमहत्वाख्यापने
निश्चितं ससुरः कोपि
आदिकविवाल्मीकिप्रशस्तिप्रसंगे
सदूषणापि निदोषा
वेदव्यासस्तुति सन्दर्भे
व्यासः क्षमाभृतां श्रेष्ठो
महाभारतमहत्वाख्यापने
कर्णान्तविभ्रमभ्रान्त
गुणाढ्यप्रशस्तिक्रमे
शश्वद्बाणद्वितीयेन
एवमेव आचार्य त्रिविक्रमभट्टः शतशः स्थलेषु अनुष्टुप्-छन्दसां प्रयोगो विहितः।
सभङ्गश्लेषवर्णनम्
यस्यां च विविधमणिनिर्मितवासभवनभव्यभित्तिषु स्वच्छासु स्वां छायामवलोकयन्त्यः कृतापरस्त्रीशङ्काः कथमपि प्रत्यानीयन्ते प्रियैः प्रियतमाः । यस्यां च दिव्यदेवकुलालंकृताः स्वर्गा इव मार्गाः, सततमपांसुवसनाः सागरा इव नागराः. समत्तवारणानि वनानीव भवनानि, सुरसेनान्विताः स्वर्गभूपा इव कूपाः, अधिकन्घरोद्देशमुद्भासयन्तो हाराः इव विहाराः।
एवं प्रकारेण नलचम्पू इत्याख्ये प्रबन्धे विविधवैशिष्ट्यानि द्रष्टुं शक्यते यानि हरन्ति चेतांसि, ददति आमोदामोदानि तर्पयन्ति मनांसि विमलमानसामिति मे मतिः
अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।
५. विदेह सूचना संपर्क अन्वेषण
सूचना
१
"विदेहक जीवित साहित्यकार-सम्पादक आ रंगमंचकर्मी- रंगमंच-निर्देशक पर विशेषांक शृंखला"
आगामी दू टा विशेषांक लेल जतेक सुझाव आयल ओइमे सँ "प्रेमलता मिश्र प्रेम" आ "शरदिन्दु चौधरी" ऐ दू नामक चयन भेल। हिनका दुनू गोटे पर दुनू विशेषांक विदेहक अलग-अलग अंकमे रहत। दुनू विशेषांक कार्तिक धवल त्रयोदशी धरि ई-प्रकाशित करबाक विचार अछि मुदा से निर्भर करत जँ न्यूनतम आलेख संख्या भेट जाय संगहि वर्ड फाइलमे टाइप कयल रचना जतेक बेशी रहत ततेक जल्दी ई दुनू विशेषांक ई-प्रकाशित भऽ सकत। विदेह मासमे दू बेर (१ आ १५ तिथिकेँ) ई-प्रकाशित होइत अछि।
विदेहमे ई-प्रकाशित रचना सभक कॉपीराइट लेखक/संग्रहकर्त्ता लोकनिक लगमे रहतन्हि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाशित रचनाक वेब-आर्काइव/ थीम-आधारित वेब-आर्काइवक निर्माणक अधिकार, ऐ सभ आर्काइवक अनुवाद आ लिप्यंतरण आ तकरो वेब-आर्काइवक निर्माणक अधिकार; आ ऐ सभ आर्काइवक ई-प्रकाशन/ प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रखैत छथि। ऐ सभ लेल कोनो रॉयल्टी/ पारिश्रमिकक प्रावधान नै छै, से रॉयल्टी/ पारिश्रमिकक इच्छुक रचनाकार/ संग्रहकर्त्ता विदेहसँ नै जुड़थु।
अहाँसँ आग्रह जे जतेक जल्दी हुअय "प्रेमलता मिश्र प्रेम" आ "शरदिन्दु चौधरी" दुनू गोटेक काज, रचना-संपादन, संस्मरण आ अन्य रचनात्मक कार्यपर सभ प्रकारक रचना (संस्मरण, आलोचना, समालोचना, समीक्षा आदि) editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।
घोषणा: प्रेमलता मिश्र प्रेम पर विशेषांक विदेहक ३५७म अंक माने ०१ नवम्बर २०२२ आ शरदिन्दु चौधरी पर विशेषांक विदेहक ३५८म अंक माने १५ नवम्बर २०२२ केँ बहार हएत। १५ नवम्बर २०२२ क लगाति आगामी नव विशेषांकपर निर्णय हएत। अहाँसँ ऐ लेल सुझाव सादर आमंत्रित अछि।
-गजेन्द्र ठाकुर, सम्पादक विदेह HTTP://VIDEHA.CO.IN/ ISSN 2229-547X VIDEHA
२
"विदेह मोनोग्राफ" शृंखला
विदेह अपन जीवित रचनाकार पर विशेषांक शृंखलाक अन्तर्गत (१)अरविन्द ठाकुर, (२)जगदीश चन्द्र ठाकुर अनिल, (३)रामलोचन ठाकुर, (४) राजनन्दन लाल दास, (५)रवीन्द्र नाथ ठाकुर आ (६) केदार नाथ चौधरी विशेषांक निकालने अछि।
अही सन्दर्भमे छबो साहित्यकार पर "विदेह मोनोग्राफ" शृंखला अन्तर्गत "मोनोग्राफ" आमंत्रित कयल जा रहल अछि।
"विदेह मोनोग्राफ" शृंखलाक विवरण निम्न प्रकार अछि:
(१) इच्छुक लेखक ऊपरमे कोनो एक रचनाकार पर अपन मोनोग्राफ लिखबाक इच्छा editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकै छथि। मोनोग्राफ लिखबाक अवधि सामान्यः एक मास रहत।
(२) विदेह छह रचनाकारपर छह लेखकक नाम मोनोग्राफ लिखबाक लेल चयनित कऽ ओकर सार्वजनिक घोषणा करत।
"विदेह मोनोग्राफ" लिखबाक निअम:
(१) मोनोग्राफ पूर्ण रूपेँ रचनाकारपर केन्द्रित हुअय। साहित्य अकादेमी, एन.बी.टी. आ किछु व्यक्तिगत रूपेँ लिखल मोनोग्राफ/ बायोग्राफीमे लेखक संस्मरण आ व्यक्तिगत प्रसंग जोड़ि कय रचनाकारक बहन्ने अपन-आत्म-प्रशंसा लिखैत छथि। "विदेह मोनोग्राफ" फीफा वर्ल्ड कप फुटबाल सन रहत। फीफा वर्ल्ड कप फुटबाल एहेन एकमात्र टूर्नामेण्ट अछि जतय कोनो "ओपेनिंग" बा "क्लोजिंग" सेरीमनी नै होइत छै आ तकर कारण छै जे "ओपेनिंग" बा "क्लोजिंग" मे टूर्नामेण्टमे नै खेला रहल लोक मुख्य अतिथि/ अतिथि होइत छथि आ फोकस खिलाड़ी सँ दूर चलि जाइत अछि। फीफा मात्र आ मात्र फुटबाल खिलाड़ीपर केन्द्रित रहैत अछि से ओकर टूर्नामेण्ट "ओपेनिंग सेरीमनी" नै वरन् सोझे "ओपेनिंग मैच" सँ आरम्भ होइत अछि आ ओकर समापन "क्लोजिंग सेरीमनी"सँ नै वरन् "फाइनल मैच आ ट्राफी"सँ खतम होइत अछि आ फोकस मात्र आ मात्र खिलाड़ी रहैत छथि। तहिना "विदेह मोनोग्राफ" मात्र आ मात्र ऐ "छबो रचनाकार"पर केन्द्रित रहत आ कोनो संस्मरण आदि जोड़ि कऽ फोकस रचनाकारसँ अपनापर केन्द्रित करबाक अनुमति नै रहत।
(२) मोनोग्राफ लेल "विदेह पेटार"मे उपलब्ध सामग्रीक सन्दर्भ सहित उपयोग कयल जा सकैए।
(३) विदेहमे ई-प्रकाशित रचना सभक कॉपीराइट लेखक/संग्रहकर्त्ता लोकनिक लगमे रहतन्हि। सम्पादक 'विदेह' ई-पत्रिकामे प्रकाशित रचनाक प्रिंट-वेब आर्काइवक/ आर्काइवक अनुवादक आ मूल आ अनूदित आर्काइवक ई-प्रकाशन/ प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रखैत छथि। ऐ ई-पत्रिकामे कोनो रॊयल्टीक/ पारिश्रमिकक प्रावधान नै छै।
(४) "विदेह मोनोग्राफ"क फॉर्मेट: रचनाकारक परिचय (रचनाकारक जन्म, निवास-स्थान आ कार्यस्थलक भौगोलिक-सांस्कृतिक विवेचना सहित) आ रचनावली (समीक्षा सहित)।
घोषणा: "विदेह मोनोग्राफ" शृंखला अन्तर्गत (१) राजनन्दन लाल दास जी पर मोनोग्राफ निर्मला कर्ण, (२) रवीन्द्र नाथ ठाकुर पर मुन्नी कामत आ (३) केदार नाथ चौधरी पर प्रेम मोहन मिश्र द्वारा लिखल जायत। मैथिली पुत्र प्रदीप पर "विदेह मोनोग्राफ" लिखताह प्रेमशंकर झा "पवन"।
शेष ३ गोटेपर निर्णय शीघ्र कएल जायत।
घोषणा २: ओना तँ मैथिली पुत्र प्रदीप पर विदेह विशेषांक नै निकालने अछि, मुदा हुनकर अवदान केँ देखैत प्रेमशंकर झा "पवन"क हुनका ऊपर "विदेह मोनोग्राफ" लिखबाक विचार आयल तँ ओकरा स्वीकार कयल गेल।
३
विदेह ब्रॉडकास्ट लिस्ट
विदेह WWW.VIDEHA.CO.IN सम्बन्धी सूचना लेल अपन whatsapp नम्बर हमर whatsapp no +919560960721 पर पठाउ, ओकर प्रयोग मात्र विदेह सम्बन्धी समाचार देबाक लेल कएल जाएत।
-गजेन्द्र ठाकुर, सम्पादक विदेह, whatsapp no +919560960721 HTTP://VIDEHA.CO.IN/ ISSN 2229-547X VIDEHA
विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (वर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 177
176 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA
सका < कु = e eS ( y Yeh \ eae
Siyahi 2 of a धो DA RRR RO एव कर hes Ayal : cece | ou COS दाह हाफ eee —. BU BIE see VE QD Sep v sy NYA | aoe es CAVRC rays tnxg eager OE NE हनन Gwar ue bette ax RTOS BOS OA PO NRC GAIA (Ay zn नी OW? XV? = YC Ex ac Ewa roar on res a a | माय ae पी साफ़ Bean ava ret carr कि RG उठ aA GY aya डर — NB opr wea AGNES TAG i cl. हरि एस Dot n= रजत छू aya TEA का =A Avect «Ss CEMA PAY Uv gyal 0४ Me 2008
ही
हि ‘a
A
| | । | डी | | Bb @ Se SRSA
Pay कि ES रण
ft wy |
iS a
! om | ‘ie Cail था %
| Sil i AVR |