विदेह प्रथम मैथिली पाक्षिक ई पत्रिका · VIDEHA · ISSN 2229-547X

समानान्तर नाच-नाट्य परम्परा

मिथिलाक नाच पाटी · 2026-06-15 · अंक 444 · पृष्ठ 65–82

मिथिलाक नाच पाटी- समानान्तर नाच-नाट्य परम्परा
[विदेह नाट्य उत्सवसँ साभार- संकलन उमेश मण्डल/ रामविलास साहु आ अन्य; देल उमेर ०१ जनवरी २०१३ केर अछि।]
नाच पाटी- मि‍थि‍ला नाट्यकला परि‍षद- पकड़ि‍या
कम्‍पनी- श्री राम लखन साहु पे. स्‍व. खुशीलाल साहु
पता, गाम- पकड़ि‍या, पोस्‍ट- रतनसारा, अनुमंडल- फुलपरास (मधुबनी)
मैनेजर- श्री ठकाई यादव पे. स्‍व. फुसन यादव
पता, गाम- मुसहरनि‍याँ, पोस्‍ट- रतनसारा, अनुमंडल- फुलपरास (मधुबनी)

नाच- (1) अल्‍हा रूदल (2) लछि‍या रानी (3) शीत वसंत (4) गुगली घटमा (5) राजा कुँवर वृजभान

अभि‍नय कर्त्ताक नाओं/पता-

श्री भाेगी लाल दास- स्‍व- भायलाल दास लछमि‍नि‍याँ (मधुबनी)
श्री रामचन्‍द्र शर्मा- श्री जंगल शर्मा नेमुआ (मधुबनी)
श्री नथुनी शर्मा- श्री वनमाली शर्मा नेमुआ (मधुबनी)
श्री सुन्‍दर मुखि‍या- श्री नागेश्वर मुखि‍या हरि‍याही (सुपौल)
श्री वासदेव सदाय- स्‍व. कुजाय सदाय सखुआ (ि‍नर्मली)
श्री नारायण सदाय- श्री गंगा सदाय बेलही (सुपौल)
मो. जाहि‍द उर्फ राजा मो. डोमी नदाफ सुदै द्वारम (मधुबनी)
श्री रंजीत राम श्री लखन राम खुटौना (मधुबनी)

वाद्य एवं वादक नाओं/पता-

आर्गन- श्री छेदी पंडि‍त स्‍व. चन्‍द्र पंडि‍त बरहारा (सुपौल)
नाल- श्री परमेश्वर भारती स्‍व. जगरूप भारती मुसहरनि‍याँ (मधुबनी)
काँरनेट- श्री चन्‍दर राम श्री जीतन राम लछमि‍नि‍याँ (मधुबनी)
नङेरा- श्री लाल राम स्‍व. फुसन राम लछमि‍नि‍याँ (मधुबनी)
ढोलक- श्री कलानंद राम स्‍व. खट्टर राम लछमि‍नि‍याँ (मधुबनी)
ड्रमसेट- श्री भोलट दास श्री योगेन्‍द्र दास ि‍नर्मली (सुपौल)

आन सहयोगी-

श्री याेगेन्‍द्र यादव श्री ठकाई यादव मुसहरनि‍याँ
घुरन दास श्री भायलाल दास (ताॅति)‍ लछमि‍नि‍याँ
दि‍नेश राम श्री सीताराम राम लछमि‍नि‍याँ

नाच पाटी- श्री श्री 108 श्री भगवती नाचपार्टी- सि‍मराहा सप्तरी
कम्‍पनी- श्री रामचन्‍द्र मण्‍डल पे. श्री वृजलाल मण्‍डल
पता, गाम- सि‍मराहा, पोस्‍ट- बरसाइन, जि‍ला- सप्‍तरी (नेपाल)
मैनेजर- श्री राम सुन्‍दर राम पे. श्री सुवी राम
पता, गाम- दउरी, पोस्‍ट- बरसाइन, जि‍ला- सप्‍तरी (नेपाल)

नाच- (1) अल्‍हा रूदल (2) लछि‍या रानी

अभि‍नय कर्त्ताक नाओं/पता-
श्री शैनी पासवान श्री दुखी पासवान खड़कपुर (बरसाइन)
श्री लक्ष्‍मण राम श्री कैलू राम दउरी (बरसाइन)
श्री बेचू राम श्री श्रीप्रसाद राम दउरी (बरसाइन)
श्री सत्‍य नारायण राम- श्री नथुनी राम दउरी (बरसाइन)
श्री देव नारायण यादव- श्री नथुनी यादव दउरी (बरसाइन)
श्री परमेश्वर मण्‍डल- श्री तेजी मण्‍डल सि‍मराहा (बरसाइन)
श्री रघु मण्‍डल- स्‍व. थारू मण्‍डल सि‍मराहा (बरसाइन)
श्री चरि‍त्तर मण्‍डल- स्‍व. कारी मण्‍डल सि‍मराहा (बरसाइन)
श्री जोगी मण्‍डल- श्री बच्‍चाई मण्‍डल सि‍मराहा (बरसाइन)
श्री बेचू राम श्री प्रसाद राम दउरी (सप्‍तरी)

वाद्य एवं वादक नाओं/पता-

काँरनेट- श्री देव नारायण राम स्‍व. नाथो राम दउरी (बरसाइन)
काँरनेट- श्री दुखी राम स्‍व. कारी राम खड़कपुर (बरसाइन)
ढोलक- श्री नशीवलाल राम श्री कैलू राम दउरी (बरसाइन)
नङेरा- श्री राम प्रसाद राम श्री सुवी राम दउरी (बरसाइन)
हारमोनि‍यम- श्री चरि‍त्तर मण्‍डल श्री कारी मण्‍डल दउरी (बरसाइन)

आन सहयोगी-

शि‍व नारायण दास श्री ठकाइ दास दउरी (बरसाइन)

कोसी नाट्य कला परि‍षद- सि‍मराहा-सुपौल
कम्‍पनी- श्री गया प्रसाद मण्‍डल पे. श्री राम नारायण मण्‍डल
पता, गाम- सि‍मराहा, पोस्‍ट- नौआबाखैर, भाया- थरबि‍टि‍या, जि‍ला- सुपौल
मैनेजर- श्री दया नन्‍द मण्‍डल पे. श्री राम लखन मण्‍डल
पता, गाम- सि‍मराहा, पोस्‍ट- नौआबाखैर, भाया- थरबि‍टि‍या, जि‍ला- सुपौल।

नाच- (1) अल्‍हा रूदल (2) सती लछि‍या

अभि‍नय कर्त्ताक नाओं/पता-

श्री अरूण कुमार मण्‍डल श्री नथु मण्‍डल सि‍मराहा (सुपौल)
श्री रून्‍दी पासवान स्‍व. बहादुर पासवान परसा माधो (सुपौल)
श्री राम प्रसाद शर्मा स्‍व. बि‍लट शर्मा परसाहा (सुपौल)
श्री देवराज शर्मा स्‍व. तपेश्वर शर्मा सि‍मराहा (सुपौल)
श्री चन्‍द्र नारायण मण्‍डल स्‍व. रघुनाथ मण्‍डल सि‍मराहा (सुपौल)
श्री दुखी पासवान श्री बेचन पासवान परसा माधो (सुपौल)
श्री वि‍जय कुमार राय श्री राम स्‍वरूप राय सि‍मराहा (सुपौल)
श्री बेचन शर्मा स्‍व. रामसुन्‍दर शर्मा परसाहा (सुपौल)

वाद्य एवं वादक नाओं/पता-

हारमोनि‍यम- श्री सत्‍य नारायण मण्‍डल स्‍व. खुशीलाल मण्डल सि‍मराहा (सुपौल)
ढोलक- श्री गणेश राम श्री वि‍न्‍देश्वर राम एकडारा, थरवि‍टि‍या (सुपौल)
काँरनेट- श्री शि‍व नारायण सदा स्‍व. ............. एकडारा, थरवि‍टि‍या (सुपौल)
नङेरा-डि‍ग्री- श्री गुनेश्वर राम श्री ............... परसाहा, नाैआ बाखैर (सुपौल)
झाइल- श्री हरि‍नारायण पासवान स्‍व. नकछेदी पासवान सि‍मराहा (सुपौल)
झाइल- श्री तेज नारायण मण्‍डल स्‍व. खुशीलाल मण्‍डल सि‍मराहा, नौआबाखैर (सुपौल)
भड़ि‍या- श्री लालदेव मण्‍डल श्री बच्‍चा मण्‍डल सि‍मराहा, नौआबाखैर (सुपौल)
जोकर- श्री सीताराम राम .................. परसाहा, नाैआ बाखैर (सुपौल)

अन्‍य सहयोगी-

श्री सुभाष कुमार राय श्री कन्‍हैया लाल राय बौराहा, थरवि‍टि‍या (सुपौल)

रामलीला नाट्य कला परि‍षद- रसुआर जि‍ला-सुपौल
कम्‍पनी- श्री झोटन मण्‍डल पे. स्‍व. नथुनी मण्‍डल
पता, गाम- रसुआर, पोस्‍ट- मुंगराहा, भाया- ि‍नर्मली, अनुमण्‍डल- ि‍नर्मली, जि‍ला- सुपौल (बि‍हार)
मैनेजर- श्री त्रि‍लोक नाथ झा पे. स्‍व. रामेश्वर झा
पता, गाम- रसुआर, पोस्‍ट- मुंगराहा, भाया- ि‍नर्मली, अनुमण्‍डल- ि‍नर्मली, जि‍ला- सुपौल (बि‍हार)

नाच- (1) अल्‍हा रूदल (2) सती लछि‍या (3) राजा सलहेश (4) वि‍द्यापति‍ (5) धुलक फूल (6) सुल्‍ताना डाकू (7) राजा हरि‍षचन्‍द्र (8) कृष्‍ण लीला (9) रामायण

अभि‍नय कर्त्ताक नाओं/पता-

श्री रामू मण्‍डल स्‍व. गोपी मण्‍डल रसुआर (सुपौल)
स्‍व. राज कुमार ठाकुर श्री रामजी ठाकुर रसुआर (सुपौल)
श्री धनि‍क लाल मण्‍डल स्‍व. रामजी मण्‍डल रसुआर (सुपौल)
श्री देव नारायण मण्‍डल स्‍व. बलदेव मण्‍डल रसुआर (सुपौल)
स्‍व. भोला झा स्‍व. जयदेव झा रसुआर (सुपौल)
स्‍व. जि‍लेब मण्‍डल स्‍व. नथुनी मण्‍डल रसुआर (सुपौल)
श्री शैनी मण्‍डल स्‍व. लालजी मण्‍डल रसुआर (सुपौल)
श्री सीताराम मण्‍डल स्‍व. रूपलाल मण्‍डल रसुआर (सुपौल)

वाद्य एवं वादक नाओं/पता-

हारमोनि‍यम- श्री त्रि‍लोक नाथ झा पे. स्‍व. रामेश्वर झा रसुआर (सुपौल)
ढोलक- स्‍व. रामगुलाम मण्‍डल स्‍व. संती मण्‍डल रसुआर (सुपौल)
नङेरा-डि‍ग्री- श्री झड़ीलाल राम स्‍व. हि‍या लाल राम रसुआर (सुपौल)
झाइल- देवीलाल मण्‍डल स्‍व. खुशीलाल मण्‍डल रसुआर (सुपौल)
झालड़ श्री कि‍शोरी मण्‍डल स्‍व. नेवैत मण्‍डल रसुआर (सुपौल)
डि‍ग्री सदैबला- स्‍व. रामकि‍शुन मण्‍डल स्‍व. शक्‍ति‍ मण्‍डल रसुआर (सुपौल)
भड़ि‍या- श्री नारायण मुखि‍या स्‍व............... रसुआर (सुपौल)
जोकर- श्री सीताराम राम .................. परसाहा, नाैआ बाखैर (सुपौल)
डान्‍सर- श्री छोटेलाल मण्‍डल श्री बुधु मण्‍डल रसुआर (सुपौल)
जोकर- श्री रामअधि‍न मण्‍डल स्‍व. धनि‍क लाल मण्‍डल रसुआर (सुपौल)

इटहरी नाच कला परि‍षद- इटहरी जि‍ला-सुपौल
कम्‍पनी- श्री जगदीश साहु पे. स्‍व. गंगा प्रसाद साहु
पता, गाम- इटहरी, पोस्‍ट- ि‍नर्मली, भाया- ि‍नर्मली, अनुमण्‍डल- ि‍नर्मली, जि‍ला- सुपौल (बि‍हार)
मैनेजर- श्री रामवि‍लास साहु पे. स्‍व. भोला साहु
पता, गाम- इटहरी, पोस्‍ट- ि‍नर्मली, भाया- ि‍नर्मली, अनुमण्‍डल- ि‍नर्मली, जि‍ला- सुपौल (बि‍हार)

नाच- (1) कुमर वृजभान (2) राजा नल (3) राजा सलहेश (4) गुगली घटमा (5) शीत-वसंत

अभि‍नय कर्त्ताक नाओं/पता-

नायक- रामवि‍लास साहु स्‍व. भोला साहु इटहरी (सुपौल)
नारी पात्र- बैजू सदाय स्‍व. सोती सदाय इटहरी (सुपौल)
नारी पात्र- अशोक सि‍ंह श्री बलराम सि‍ंह इटहरी (सुपौल)
मुख्‍य खलनायक- दुखी मण्‍डल स्‍व. श्रीलाल मण्डल इटहरी (सुपौल)
जोकर- वि‍जय साहु स्‍व. केसो साहु इटहरी (सुपौल)
नारी पात्र- रघुनाथ सदाय स्‍व. मोती सदाय इटहरी (सुपौल)
अभि‍नय- सुकुमार मण्‍डल .................. मुसहरनि‍याँ-रतसारा (मधुबनी)
अभि‍नय- रामअधि‍न मण्‍डल स्‍व. धनि‍कलाल मण्‍डल मुंगराहा (सुपौल)
अभि‍नय- हरि‍ नारायण मण्‍डल ..... छजना (मधुबनी)
अभि‍नय- राम बहादुर मुखि‍या स्‍व. बच्‍चा मुखि‍या ननपट्टी फुलपरास (मधुबनी)
अभि‍नय- श्री साधु दास स्‍व. .............. पि‍पराही-वनगामा (मधुबनी)

वाद्य एवं वादक नाओं/पता-

हारमोनि‍यम- श्री जगदीश साहु स्‍व. गंगा प्रसाद साहु इटहरी (सुपौल)
ढोलक- श्री जुगल साफी स्‍व. दाहुर साफी इटहरी (सुपौल)
नङेरा-डि‍ग्री- श्री रामकि‍सुन सदाय स्‍व. सोती सदाय इटहरी (सुपौल)
झाइल- श्री सुकदेव साफी ..... इटहरी (सुपौल)
झाइल- श्री रामेश्वर साहु स्‍व. मुकुन्‍द साहु इटहरी (सुपौल)
डि‍ग्री सदैबला- श्री रामकि‍शुन सदाय ................... इटहरी (सुपौल)
भड़ि‍या- झड़ी लाल सदाय श्री सरयुग सदाय इटहरी (सुपौल)
ढोलकि‍या-2 रामाशीष यादव .............. ननपट्टी-फुलपरास (मधुबनी)
हारमोनि‍यम-2 श्री तनुकलाल मण्‍डल ................ हरि‍याही-ि‍नर्मली (सुपौल)

आदर्श वाल-कला नि‍केतन- ि‍नर्मली-पुनर्वास (जि‍ला-सुपौल)
कम्‍पनी- श्री राम शरण कामत पे. स्‍व. शि‍वधर कामत
पता, गाम- सुरयाही, भाया- मुजि‍यासी, अनुमण्‍डल- फुलपरास, जि‍ला- मधुबनी (बि‍हार)
मैनेजर- श्री अशोक सि‍ंह पे. स्‍व. वलराम सि‍ंह
पता, गाम- इटहरी-पुरर्वास, पोस्‍ट- ि‍नर्मली, भाया- ि‍नर्मली, अनुमण्‍डल- ि‍नर्मली, जि‍ला- सुपौल (बि‍हार)

मंचन- (1) काँच ताग (2) आन्‍हर कानून (3) लोहा सि‍ंह (4) माइक कलेजा (5) चुड़ी आ सि‍नूर

अभि‍नय कर्त्ताक नाओं/पता-

नायक- हेम नारायण साहु स्‍व. लक्ष्‍मी साहु इटहरी (सुपौल)
नारी पात्र- राम वि‍लास साफी स्‍व. शोभि‍त लाल साफी इटहरी (सुपौल)
नारी पात्र- अशोक सि‍ंह श्री बलराम सि‍ंह इटहरी (सुपौल)
नारी पात्र- हरि‍ नारायण साहु श्री मि‍श्री लाल साहु इटहरी (सुपौल)
नारी पात्र हरि‍ नारायण साहु श्री लक्ष्‍मी साहु इटहरी (सुपौल)
अभि‍नय- राम सागर साफी श्री शोभि‍त साफी इटहरी (सुपौल)
अभि‍नय- सत्‍य नारायण साहु श्री लक्ष्‍मी साहु इटहरी (सुपौल)
अभि‍नय- जगत नारायण साहु श्री लक्ष्‍मी साहु इटहरी (सुपौल)
अभि‍नय- रोहि‍त साहु श्री राम लखन साहु इटहरी (सुपौल)
अभि‍नय- हीरा लाल साहु स्‍व. सुकदेव साहु इटहरी (सुपौल)
अभि‍नय- जि‍रा लाल साहु स्‍व. सुकदेव साहु इटहरी (सुपौल)
अभि‍नय- रामावतार यादव श्री नुजाइ यादव इटहरी (सुपौल)
अभि‍नय- गंगा पासवान स्‍व. कुसुमलाल पासवान इटहरी (सुपौल)
अभि‍नय- रामचन्‍द्र यादव स्‍व. सुखी यादव इटहरी (सुपौल)
अभि‍नय- शत्रुध्‍न साहु स्‍व............. इटहरी (सुपौल)
गायक- मदन प्रसाद साहु स्‍व. गंगा प्रसाद साहु इटहरी (सुपौल)

वाद्य एवं वादक नाओं/पता-

हारमोनि‍यम- जगत नारायण साहु श्री लक्ष्‍मी साहु इटहरी (सुपौल)
ठेकैता- राम वि‍लास साफी स्‍व. शोभि‍त लाल साफी इटहरी (सुपौल)
ठेकैता- श्री शि‍बू साफी ................... इटहरी (सुपौल)
झाइल- श्री राम नारायण साहु स्‍व. बच्‍चा लाल साहु लक्ष्‍मीपुर-धबही (मधुबनी)
हारमोनि‍यम-2 अशोक सि‍ंह श्री बलराम सि‍ंह इटहरी (सुपौल)

कला नि‍केतन नाचपाटी- लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (जि‍ला-मधुबनी)
(1945-1965)
कम्‍पनी- श्री झमेली साहु पे. स्‍व. मंगल साहु
पता, गाम- लक्ष्‍मि‍नि‍याँ, पोस्‍ट- छजना, भाया- नरहि‍या, अनुमण्‍डल- फुलपरास, जि‍ला- मधुबनी (बि‍हार)
मैनेजर- स्‍व. महेश्वरी पाठक पे. स्‍व. कारी पाठक
पता, गाम- मझोरा, पोस्‍ट- छजना, भाया- नरहि‍या, अनुमण्‍डल- फुलपरास, जि‍ला- मधुबनी (बि‍हार)

नाचक मंचन- (1) जंगली वादशाह (2) वंश-उजारन (3) वि‍देशि‍या (4) शीत-वशंत (5) लोड़ि‍क मनि‍यार (6) राजा नल

अभि‍नय कर्त्ताक नाओं/पता-

नारी पात्र- स्‍व. अचकी गोसाँइ .................... लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
नारी पात्र- स्‍व. बहुरी मण्‍डल स्‍व. सुनर मण्‍डल लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
पुरुष पात्र- श्री रामदास साफी स्‍व. सुवंश साफी लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
पुरुष पात्र- स्‍व. घौली साफी स्‍व. सुनर साफी लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
पुरुष पात्र स्‍व. वसुदेव ठाकुर(उर्फ बतहु ठाकुर) स्‍व. कैलू ठाकुर लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
जोकर- स्‍व. खट्टर मुखि‍या ..................... लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
अभि‍नय- स्‍व. दुखाय साहु ..................... लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
नारी पात्र- स्‍व. रतन मण्‍डल ..................... मझौरा (मधुबनी)
अभि‍नय- स्‍व. बि‍लम साफी स्‍व. रूपा साफी लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)

वाद्य एवं वादक नाओं/पता-

हारमोनि‍यम- स्‍व. तुलसी मण्‍डल .................... मझौरा (मधुबनी)
ठेकैता- स्‍व. रघुनाथ ठाकुर .................... छजना (मधुबनी)
नागार्ची- स्‍व. फुसन राम स्‍व. कंचन राम लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
झाइल करताल- स्‍व. बच्‍चा मण्‍डल स्‍व. पंची मण्‍डल लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
डि‍गरी सेद्दा- स्‍व. अशर्फी गोसाँइ .................... लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
भड़ि‍या- स्‍व. अशर्फी गोसाँइ .................... लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)

अन्‍य सहयोगी-

स्‍व. नेबाजी साहु स्‍व. भैरव साहु लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)

(संकलन सहयोग- रामवि‍लास साहु, लक्ष्‍मि‍नि‍याँ, मधुबनी)

आदर्श नाचपाटी- लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (जि‍ला-मधुबनी)
(1968-1977)
कम्‍पनी- स्‍व. गर्भू गोसाँइ
पता, गाम- लक्ष्‍मि‍नि‍याँ, पोस्‍ट- छजना, भाया- नरहि‍या, अनुमण्‍डल- फुलपरास, जि‍ला- मधुबनी (बि‍हार)
मैनेजर- स्‍व. नेबाजी साहु पे. स्‍व. भैरव साहु
पता, गाम- लक्ष्‍मि‍नि‍याँ, पोस्‍ट- छजना, भाया- नरहि‍या, अनुमण्‍डल- फुलपरास, जि‍ला- मधुबनी (बि‍हार)

नाचक मंचन- (1) बापक हत्‍या (2) दमाद वध (3) नि‍सााद वध (4) वंस-उजारन (5) गोपीचन (6) शंकर शोसि‍ला (7) उति‍म चन।

अभि‍नय कर्त्ताक नाओं/पता-

पुरुष पात्र- स्‍व. बहुरी मण्‍डल स्‍व. सुनर मण्‍डल लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
पुरुष पात्र- श्री राम अधि‍न दास स्‍व. जहुरी दास लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
पुरुष पात्र- स्‍व. झोली दास स्‍व. धुत्तर दास लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
नारी पात्र- श्री नथुनी दास स्‍व. सोनाइ दास लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
नारी पात्र स्‍व. रघुनी दास स्‍व. सुनर दास लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
अभि‍नय- श्री शि‍व नारायण मंडल ..................... लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
अभि‍नय- स्‍व. डुब्‍बी मुखि‍या ..................... लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)

वाद्य एवं वादक नाओं/पता-

हारमोनि‍यम- स्‍व. बहुरी मण्‍डल स्‍व. सुनर मण्‍डल लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
ठेकैता- स्‍व. श्री लाल गोसाँइ स्‍व. बुधु गोसाँइ लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
नागार्ची- स्‍व. रामेश्वर राम स्‍व. नेबी राम मझौरा (मधुबनी)
झाइल करताल- स्‍व. बच्‍चा मण्‍डल स्‍व. पंची मण्‍डल लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
डि‍गरी सेद्दा- स्‍व. चमकलाल गोसाँइ .................... लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
भड़ि‍या- स्‍व. सुनर दास .................... लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)

(संकलन सहयोग- रामवि‍लास साहु, लक्ष्‍मि‍नि‍याँ, मधुबनी)

लक्ष्‍मि‍नि‍याँ नाचपाटी- लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (जि‍ला-मधुबनी)
(1970-1982)
कम्‍पनी- श्री राजेन्‍द्र प्रसाद साहु पे. स्‍व. सुन्‍दर लाल साहु
पता, गाम- लक्ष्‍मि‍नि‍याँ, पोस्‍ट- छजना, भाया- नरहि‍या, अनुमण्‍डल- फुलपरास, जि‍ला- मधुबनी (बि‍हार)
मैनेजर- स्‍व. बहुरी मण्‍डल पे. स्‍व. सुनर मण्‍डल
पता, गाम- लक्ष्‍मि‍नि‍याँ, पोस्‍ट- छजना, भाया- नरहि‍या, अनुमण्‍डल- फुलपरास, जि‍ला- मधुबनी (बि‍हार)

नाचक मंचन- (1) कुमर वृजभान (2) लछि‍या रानी (3) सुन्‍दर वनक सुन्‍दर फूल (4) अल्‍हा-रूदल (5) वि‍जय सि‍ंह (6) गुगली घटमा।

अभि‍नय कर्त्ताक नाओं/पता-

पुरुष पात्र- श्री सीताराम राम स्‍व. जंगल मोची लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
पुरुष पात्र- स्‍व. रसि‍क लाल गोसाँइ स्‍व. बुधु गोसाँइ लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
पुरुष पात्र- श्री गोसाँइ मुखि‍या स्‍व. डुब्‍बी मुखि‍या लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
नारी पात्र- श्री मलभोगी दास स्‍व. भायलाल दास लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
नारी पात्र श्री कल्‍लर राम स्‍व. खट्टर राम लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
अभि‍नय- श्री मूसन साहु स्‍व. अशर्फी साहु लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
नारी पात्र- श्री राम खेलावन राम स्‍व. फूसन राम लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)

वाद्य एवं वादक नाओं/पता-

हारमोनि‍यम- श्री राम शरण साहु स्‍व. हि‍रो साहु लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
ठेकैता- स्‍व. लक्ष्‍मण राम स्‍व. जीतन राम लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
नागार्ची- स्‍व. फूसन राम स्‍व. कंचन राम लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
झाइल करताल- श्री शि‍व नारायण मण्‍डल (गामक भगि‍नमान) लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
डि‍गरी सेद्दा- कपि‍लेश्वर राम स्‍व. सगम राम करहरी, फूलपरास (मधुबनी)
भड़ि‍या- स्‍व. नि‍रसन राम स्‍व. कंचन राम लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)
काँरनेटि‍या- श्री चन्‍दर राम स्‍व. जीतन राम लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)

(संकलन सहयोग- रामवि‍लास साहु, लक्ष्‍मि‍नि‍याँ, मधुबनी)

कला नाचपाटी- छजना (जि‍ला-मधुबनी)
(1945-1980)
कम्‍पनी- श्री लालदेव मण्‍डल पे. स्‍व. चतुरी मण्‍डल
पता, गाम- छजना, पोस्‍ट- छजना, भाया- नरहि‍या, अनुमण्‍डल- फुलपरास, जि‍ला- मधुबनी (बि‍हार)
मैनेजर- श्री राम प्रसाद राम पे. स्‍व. गंगाय राम
पता, गाम- छजना, पोस्‍ट- छजना, भाया- नरहि‍या, अनुमण्‍डल- फुलपरास, जि‍ला- मधुबनी (बि‍हार)

नाचक मंचन- (1) बि‍हुला शती (2) लछि‍या रानी (3) सुन्‍दर वनक सुन्‍दर फूल (4) पि‍ता हत्‍या (5) दमाद वध (6) वंश-उजारन (7) कुमर वृजभान (8) वि‍देशि‍या (9) जंगली वादसाह (10) रास लि‍ला।

अभि‍नय कर्त्ताक नाओं/पता-

नारी पात्र- श्री कारी मण्‍डल स्‍व. नंदी मण्‍डल छजना (मधुबनी)
नारी पात्र- श्री हरि‍ मण्‍डल स्‍व. नंदी मण्‍डल छजना (मधुबनी)
पुरुष पात्र- श्री बच्‍ची लाल चौपाल स्‍व. दसाँइ चौपाल छजना (मधुबनी)
नारी/पुरुष पात्र- श्री छुतहरू चौपाल स्‍व. सुनर खतबे छजना (मधुबनी)
पुरुष पात्र स्‍व. नथुनी मण्‍डल स्‍व. रामफल मण्‍डल छजना (मधुबनी)
अभि‍नय- श्री झोली चौपाल स्‍व. ननधर चौपाल छजना (मधुबनी)
अभि‍नय- श्री छोटकनि‍ चौपाल स्‍व. बौकू चौपाल छजना (मधुबनी)
नारी/पुरुष पात्र- श्री रामजस राम स्‍व. उचि‍त राम छजना (मधुबनी)
नारी पात्र- श्री हरि‍हर राम स्‍व. दसाँइ राम छजना (मधुबनी)
पुरुष पात्र- श्री रामकि‍सुन मुखि‍या स्‍व. सहदेव मुखि‍या छजना (मधुबनी)
पुरुष पात्र श्री दुर्गा नंद ठाकुर स्‍व. नेंगर ठाकुर छजना (मधुबनी)
अभि‍नय- श्री मटन चौपाल स्‍व. सेमु चौपाल छजना (मधुबनी)
नृत- श्री शि‍व नारायण चौपाल श्री छोटकनि‍ चौपाल छजना (मधुबनी)

वाद्य एवं वादक नाओं/पता-

हारमोनि‍यम- श्री राम प्रसाद चौपाल स्‍व. बि‍हारी छजना (मधुबनी)
ढोलकि‍या- श्री जनकधारी चाैपाल स्‍व. खुशीलाल चौपाल छजना (मधुबनी)
नागार्ची- श्री छोटकनि‍ राम स्‍व. सुनर राम छजना (मधुबनी)
झाइल करताल- श्री नथुनी चौपाल स्‍व. मधुकर चौपाल छजना (मधुबनी)
डि‍गरी सेद्दा- स्‍व. रोगहा चौपाल स्‍व. तेतर चौपाल छजना (मधुबनी)
भड़ि‍या- श्री सुनर चौपाल स्‍व. नथुनी चौपाल छजना (मधुबनी)
काँरनेटि‍या- श्री राम प्रसाद राम स्‍व. मंगल राम लक्ष्‍मि‍नि‍याँ (मधुबनी)

अन्‍य सहयोगी-
श्री बालेश्वर ठाकुर स्‍व. लखन ठाकुर छजना (मधुबनी)
श्री रामवि‍लास मुखि‍या स्‍व. बलदेव मुखि‍या छजना (मधुबनी)
श्री बि‍सो मण्‍डल स्‍व. अजोधी मण्‍डल छजना (मधुबनी)

(संकलन सहयोग- रामवि‍लास साहु, लक्ष्‍मि‍नि‍याँ, मधुबनी)

गि‍रधारी नाचपाटी- छजना (जि‍ला-मधुबनी)
(1956-2008)
कम्‍पनी- स्‍व. गि‍रधारी साहु
वर्त्तमान कम्‍पनी- जलेश्वर दास पे. स्‍व. खटर दास
पता, गाम- छजना, पोस्‍ट- छजना, भाया- नरहि‍या, अनुमण्‍डल- फुलपरास, जि‍ला- मधुबनी (बि‍हार)
मैनेजर- जलेश्वर दास पे. स्‍व. खटर दास
पता, गाम- छजना, पोस्‍ट- छजना, भाया- नरहि‍या, अनुमण्‍डल- फुलपरास, जि‍ला- मधुबनी (बि‍हार)

नाचक मंचन- (1) बि‍हुला शती (2) गोपी चन्‍द (3) अल्‍हा-रूदल (4) गुगली घटमा (5) रूणा-झुणा (6) सामा-चकेबा (7) पि‍ता हत्‍या (8) दमाद वध (9) कबि‍र लि‍ला (10) कलयुग प्रेम (9अम एवं 10सम वर्त्तमानमे जारी)

अभि‍नय कर्त्ताक नाओं/पता-

नारी पात्र- श्री गोसाँइ मण्‍डल ................... धबौली, वनगामा (मधुबनी)
नारी पात्र- श्री राजेश्वर यादव स्‍व. तनुक लाल यादव बेरयाही (मधुबनी)
पुरुष पात्र- श्री हरि‍हर चौपाल स्‍व. मोहन चौपाल छजना (मधुबनी)
नारी/पुरुष पात्र- श्री रघुनाथ चौपाल स्‍व. मुंगालाल चौपाल छजना (मधुबनी)
पुरुष पात्र श्री कुसुमलाल चौपाल स्‍व. नथुनी चौपाल छजना (मधुबनी)
अभि‍नय- श्री शि‍वजी चौपाल स्‍व. फुसि‍याही चौपाल छजना (मधुबनी)
नृत- श्री राजेन्‍द्र चौपाल स्‍व. धीरज चौपाल बि‍क्रम शेर,अंधरामठ (मधुबनी)
नारी/पुरुष पात्र- श्री नेहाली चौपाल स्‍व. जहुरी चौपाल छजना (मधुबनी)
नारी पात्र- श्री संतलाल साहु स्‍व. दसाँइ साहु छजना (मधुबनी)
अभि‍नय- श्री कपि‍लेश्वर राम स्‍व. नेबी राम मझौरा (मधुबनी)
अभि‍नय स्‍व. राम प्रसाद चौपाल स्‍व. बि‍हारी चौपाल छजना (मधुबनी)
अभि‍नय- श्री धर्मी मण्‍डल स्‍व. ................ रतन सारा (मधुबनी)
अभि‍नय- श्री यशोलाल यादव .................... बेरि‍याही (मधुबनी)

वाद्य एवं वादक नाओं/पता-

हारमोनि‍यम- स्‍व. ठीठर मण्‍डल स्‍व. ...... रतनसारा (मधुबनी)
ढोलकि‍या- स्‍व. भुटाइ चाैपाल स्‍व. फेकन चौपाल छजना (मधुबनी)
नागार्ची- स्‍व. रामेश्वर राम स्‍व. नेबी छजना (मधुबनी)
झाइल करताल- श्री नथुनी चौपाल स्‍व. मधुकर चौपाल छजना (मधुबनी)
डि‍गरी सेद्दा- स्‍व. रोगहु चौपाल स्‍व. तेतर चौपाल छजना (मधुबनी)
भड़ि‍या- स्‍व. नथुनी चौपाल स्‍व. चुमन चौपाल छजना (मधुबनी)
काँरनेटि‍या- श्री जालेश्वर दास स्‍व. खट्टर चौपाल छजना (मधुबनी)

अन्‍य सहयोगी-

श्री गंगाय साहु स्‍व. दुखाय साहु छजना (मधुबनी)
स्‍व. गोवि‍न्‍द लाल साहु स्‍व. झगरू साहु छजना (मधुबनी)
श्री लोदाय चौपाल स्‍व. गुणेश्वर चौपाल छजना (मधुबनी)
श्री भुगती चौपाल स्‍व. बलदेव चौपाल छजना (मधुबनी)

(संकलन सहयोग- रामवि‍लास साहु, लक्ष्‍मि‍नि‍याँ, मधुबनी)

मि‍थि‍लाक लोक संगीत/ लोक कला
भगैत गबैया-
(धर्मराज, ज्‍योति‍श महराज, अंदू मालि‍, उदय साहु, हरि‍या डोम, बेनी, शती अवला, कारूबाबा इत्‍यादि‍ भगैत नि‍म्नलि‍खि‍त ‘रसुआर-भगैत पार्टी’ 1980 ई.सँ गबै छथि‍।)
श्री शम्‍भु प्रसाद मण्‍डल
सुपुत्र स्‍व. लखन मण्‍डल
भगैत गायन सह खजरी वादन
उमेर- 42 साल
1980 ई.सँ भगैत गबै छथि‍।
पता- गाम- बढि‍याघाट/रसुआर, पोस्‍ट- मुंगराहा, भाया- ि‍नर्मली, जि‍ला- सुपौल।
श्री गंगाराम मण्‍डल
सुपुत्र श्री अशर्फी मण्‍डल-
झालि‍ वादक
उमेर- 40
1980 ई.सँ झालि‍ बजबै छथि‍।
पता- गाम- बढि‍याघाट/रसुआर, पोस्‍ट- मुंगराहा, भाया- ि‍नर्मली, जि‍ला- सुपौल।
श्री जनक मण्‍डल
सुपुत्र स्‍व. उचि‍त मण्‍डल
उमेर- 60
रमझालि‍/ कठझालि‍/ करताल वादक
1975 ई.सँ रमझालि‍ बजबै छथि‍।
पता- गाम- बढि‍याघाट/रसुआर, पोस्‍ट- मुंगराहा, भाया- ि‍नर्मली, जि‍ला- सुपौल।
श्री रवि‍न्‍द्र मण्‍डल
सुपुत्र श्री खट्टर मण्‍डल
उमेर- 32
नाल वादक
पता- गाम- बढि‍याघाट/रसुआर, पोस्‍ट- मुंगराहा, भाया- ि‍नर्मली, जि‍ला- सुपौल।
श्री परमेश्वर मण्‍डल
सुपुत्र स्‍व. बि‍हारी मण्‍डल
उमेर- 41
ग्रुमबाजा/ गुमगुि‍मयाँ
1980 ई.सँ गुमगुि‍मयाँ बजबै छथि‍।
पता- गाम- बढि‍याघाट/रसुआर, पोस्‍ट- मुंगराहा, भाया- ि‍नर्मली, जि‍ला- सुपौल।
श्री महेन्‍द्र प्रसाद मण्‍डल
सुपुत्र स्‍व. छेदी मण्‍डल
उमेर- 48
कठझालि‍ वादक
बचपनसँ गेबो करै छथि‍ आ रमझालि‍/कठझालि‍ बजेबो करै छथि‍।
पता- गाम- रसुआर, पोस्‍ट- मुंगराहा, भाया- नि‍र्मली, जि‍ला- सुपौल।

Suggested citation: मिथिलाक नाच पाटी. “समानान्तर नाच-नाट्य परम्परा.” Videha — First Maithili Fortnightly eJournal, issue 444, pp. 65–82, 2026-06-15. https://www.videha.co.in/research/2026/444/समानान्तर-नाच-नाट्य-परम्परा.htm

मूल विदेह अंक / Original issue