वि दे ह 

वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैथिली पाक्षिक ई पत्रिका Videha Ist Maithili Fortnightly e Magazine  विदेह प्रथम मैथिली पाक्षिक ई पत्रिका Read in your own script Roman(Eng) Gujarati Bangla Oriya Gurmukhi Telugu Tamil Kannada Malayalam Hindi
नव अंक देखबाक लेल पृष्ठ सभकेँ रिफ्रेश कए देखू। Always refresh the pages for viewing new issue of VIDEHA.

 

VIDEHA MAITHILI SANSKRIT TUTOR- XXV

संस्कृत शिक्षा च मैथिली शिक्षा च- २५

(मैथिली भाषा जगज्जननी सीतायाः भाषा आसीत् - हनुमन्तः उक्तवान- मानुषीमिह संस्कृताम्)

-गजेन्द्र ठक्कुरः

(आगाँ)

पञ्चतिंशतितमः पाठः

 

शक्नोमि, शक्नुवंत्, शक्नोति, शक्नुनः इत्येतेषाम् अम्भासं कृतवेतः इदानीम् स्तेषामः पुनः स्मरणः कुर्मः अहम् देवनागरी लिपिम् कर्त्तुम् शक्नोमि।

एसः शीघ्रम् पठितुम न शक्नोति।

सः कुर्मः इत मंदम् आगच्छति।

महेशः–इत गर्जनम् करोति

अहम शुकः इव समालणम् करोमि।

इदानीम् रूचिवाचिकानाम् अभ्यासम कुर्मः।

गुरस्य रूचिः मधुरः।

शक्कराय रूचिः मधुरः।

जम्मीरफलस्य रूचिः आम्लः।

रूचिः काः।

रक्तमरीचिकायाः रूचिः कटुः।

एतत् लवणम्। तत् लवणम्

लवणस्य रूचिः लवणः।

आमलक फलानि–

आमलक्स्य रूचिः का–आम्लः

कारवेलस्य (करेला) रूचिः तिक्तः।

एता तिंतिना।

तित्रिण्याः रूचिः आम्लः।

मरीचिकायाः रूचिः कटुः।

कर्नवाचक–पुल्लिंग

रूचिवाचक–पुल्लिंग

एतम् भोजने षडरसाः भवंति तिक्तः–लवनः कटुः आम्लः मधुरः–षष्टः एकः रसः अस्ति।

वृक्षस्य तिक्तः आयुर्वेदिक वैद्याः ओषधम् कुर्वंति। क्वथनम् कुर्वंति–त्वयम् क्वथयंति।

ततः एक विध रसः भवति–तस्य रूचि कषाय भवति। एवम् षड् रसाः संति। कस्य वस्तुनः रूचिः का इति इदानीम् तदंति गतिक्ता अस्ति

आम्रफलम् आम्लम् अस्ति

अतलेहः कटुः अस्ति।

स्वादफलम् मधुरम् अस्ति।

स्वादुफलम् मधुरम् अस्ति।

चाकलेहः मधुरः अस्ति।

चाकलेहः मधुरम् अस्ति।

नारिकेलस्य जलम् मम् गृहे मधुरम् भवति।

एतत् मम् नूतनं पुस्तकम्। इतः पूर्वम् अहम् पञ्च पुस्तकानि लिखितवान्। इतः पूर्वम् पत्रिकाषु मम् बहु लेखाः प्रकाशिताः। इतः पूर्वम् अहम् आगरा नगरे आसम्। इतः पूर्वम् अहम् काशी–विश्वनाथम् न दृष्टवान्। इतः पूर्वम् अहम् कारवाहनम् न चलितवान्। इतः पूर्वम् एताद्वश वाक्यानि तदंति वा।

इतः पूर्वम् अहम् आगरा नगरे आसम्।

इतः परम् अहम् बेङ्गलुरू नगरे मतिष्यामि।

अहम् विमानेन प्रयाणम न कृतवान

विमानेन प्रयाणम् करोमि।

- इतः परम् भवती कृतः गच्छति।

- इतः परम् अहम् हिमालयम् गमिष्यामि।

- इतः परम् एषा संन्यासिनी भतितष्यति।

- इतः पूर्वम् महम् मूर्खः आसम्

- इतः परम् वोद्वानभवामि

चषकः स्क्तिः अस्ति–

चषकः पूर्णः अस्ति–

कूपी रिक्ताः अस्ति–

चषकः पूर्णाः अस्ति–

पात्रम् पूर्णम् अस्ति–

मम् उद्टम् पूर्णम् अस्ति–

1.     पर्वदिने देवालयः प्ऊर्ण भवति–

2.     अन्य दिनेष्य रिक्तः भवति–

पर्व दिनेष्य पूर्णः भवति

पत्रम् रिक्तम् अस्ति।

                      सुभाषितम्

बहूनाम् अल्पसाराणां

संहतिः कार्यसाधिका।

तृणैर्गुणत्वमापन्नेः

बध्यंते मत्तदंतिनः॥

तृणानि यद्यपि दुर्बलानि भवति–परंतु समूहरूपेण यदि वयम् तृणानाम् ग्रथनं कुर्मः–तर्हि तृणास्य एकः शक्तिः निर्मिता भवति–तृणानाम् समूहेन ग्रथेनेन एका रज्जु निर्मिता भवति। तृणनिर्मित–रज्जुमिः वयम् गजम् (मत्तम् गजमेंवव) बंधुम शक्नुमः। कारणम् ग्रथित तृणैहि शक्तिः। बलम् संपादयते। एवमेंव सामान्याः जनाः भवति ते असघटित स्थितौ अत्यतं दुर्बलाः परंतु यदि एकवारम् संघटिताः भवंति–तदा बलिष्ठाः भवंति–महत् कार्यम् साधयितुम् शक्नुवंति। संघे शक्तिः अस्ति। संघटनेन एव महत साधयितुम् शक्यते।

                      कथा   

पूर्वम् ग्रंतिदेत नाम एकः महाराजः आसीत्। सः अत्यंतं श्रेष्ठः महाराजः इति प्रसिद्धः। यद्यपि सः उतमतया राज्यषालनांदिकम् करोति स्म–तष्य राज्ये समृद्धिः आसीत्–महाराजः उत्तमः इति कारणतः कालः एत उत्तमः आसीत्। काले काले वृष्टिः भवति स्म।प्राणिनः सुखेन वासेन कुर्वंति स्म। स्मृद्धिः बहूनि वर्षाणि–सः एवम् सुखेन राज्यम् पालितवान्। एकस्मिन् वर्षे वृष्टिः एव न आगता। केवलम् मेघाः आगच्छंति, गर्जंति, पुनः गच्छन्ति। वृष्टिः न भवति। एक वर्ष पर्यंतम् अपि वृष्टिः न भवति। परंतु महाराजः स्वकोलतः धनम् सर्वम्–धान्यम् सर्वम् अपि वितरति। दरिद्रा संति–भोक्तुन किमपि न संपादयंति–तेभ्यः सर्वेभ्यः अपि धान्यादिनम् वितरणम् करोति। एवम् दरिद्राः अपि शामकाले जीवंति। महाराजस्य औदार्यम् श्लाघ्नते जनाः। परंतु अपरस्मिन् वर्षे अपि वृष्टिः न भवंति। इदानीम् महाराजस्य कोषे धनम् धान्यम् इत्यादिकम् अधिकम् नास्ति। किंचित–प्रमाणेन वितरति। परंतु शामः अधिकः–सर्वम् शुष्कम् भवति–कृषिकानाम् कार्यम् न भवंति–धानयस्य वृद्धिः न भवति। मेघाः केवलं गर्जंति। वृष्टिम् न यच्छंति। वृक्षाः शुष्काः भवंति। प्राणिनं जलम् अप्राप्यम् भृताः भवंति। एतादश सन्निवंशे जनाः किं कुर्बंति। ते अनिवार्य वस्तु स्वीकल्प अन्यत्र गच्छंति। एवम् जनाः समूह रूपेण अन्य राज्यम् गच्छंति। महाराजस्य समीपे अपि एलु दिनेषु किमपि न भवति। पातुम वा खादितुम वा महाराजस्य एत दुः स्थितः भवति। महाराजस्य पत्नी भवति। पुत्र द्वयम् भवति। महाराजस्य पत्नी भवति। पुत्र द्वयम् भवति। पुत्रः द्वितीयः शिशुरूपेण अस्ति। तष्यापि पानार्थम् जलम् न भवति। तादृश दुःस्थितिः। महान् क्षामः। एतादृश समये महाराजः अपि राज्यगृहम् त्यजति–बहिः गच्छति। कष्टेनं एकत्र किन्चित जलम् कथंचित संपादयति। इतः परम शिशेव किंचित् जलम् ददामि, इति चिंतयति–परंतु तसमिन्नेव काले एकः कृषकायः दीनः वृद्धः आगच्छति। महाराजमेव पश्यति–महाराजः किं कुर्यात–एकत्र शिशुः अस्ति–रोदनं करोति–पिपासया–अन्यत्र दीनः कृशः–यदि न हदाति सः भृतः भवति–तदृश अस्तितौ अस्ति। महाराजस्य अनुकंपः जायते। सः सर्तम् जलम् तस्मै ददाति। दरिद्रायः कृशाय–सः पिबति–संतुष्टः भवति–परंतु तस्मितेव क्षणे सः शिशुः मुर्च्छितः भवति–तदृष्टता माता अपि मूर्च्छिता भवति। एतत् सर्वम् अपि सः दरिद्रः अपि पश्यति। दृष्टवा महाराजस्य समीपे वदति महाराजा अहम् भवतः स्थितिम् ज्ञातवान्–यद अप्लम् जलम् प्राप्तम् तदपि, दत्तम दानम् रूपेण–भवतः दानशीलता अत्यंतं श्लाघनीया अस्ति। मम् विशेष शक्तिः अस्ति–भवान् यम् कम अपि वरमू पृच्छतु–महाराजः पश्यति शिशुः मूर्च्छावष्यायाम अस्ति–पत्नी मूर्च्छावस्थायाम् अस्ति–तथापि महाराजः विशालरूपेण चिंतयति–तस्य दृष्टि एव विशाला–सः समग्र राज्यस्य चिंतम् मनसि एत आनयति। वरम् पृच्छति–अहम् राज्य न इच्छामि अहम् स्वर्गम् अपि अ इच्छामि, मोक्षम् न इच्छामि। परंतु येये प्राणितः दुह्खेन पीड़िता संति तेषाम् दुःखम् सर्वम् अपि अपगच्छतु–ते सर्वेपि सप्रक्त जीवनम् कुर्वंतु। तादृश स्थितः भवतु। इति वरम् पृच्छति।

न त्वहन कामये राज्यम् न स्वर्गम् न पुर्नभवम् कामये दुःखत प्रानाम् प्राणिनाम् अर्थिनाशनम्। एवम् श्लोक रूपेण प्रश्नम् पृच्छति, वरन् पृच्छति। सः सामान्यः मनुष्यः न आसीत्, प्रातः सः देवः एव आसीत्। एतस्य परीक्षार्थम् आगतवान् आसीत्। सः महाराजे न यत पृस्टम् सर्वम् अपि ददाति। पुनः प्राणिनः सुखेन जीवनि। तथा वृष्टिः भवति। पुनः राज्ये समृद्धि भवति। सर्वे अपि सुखेन जीतंति। तथा वृष्टिः भवति। बहिर्गताः आगच्छंति–स्तराज्यम्। एवम् महाराजः प्रजाः सर्वे अपि संतुष्टाः भवंति।                                         

संस्कृत अनुवाद       मैथिली अनुवाद        अंग्रेजी अनुवाद

अत्र हस्ताङ्कनं करोतु।	कृप्या, एते हस्ताक्षर करू।	Please, sign here.
आगामि–सप्ताहे मां पश्यतु।	कृप्या, आगूक सप्ताहमे हमरासँ मिलू।	Please, see me next week.
कार्यालये भवान् कस्मिन् स्थाने नियुक्तः?	कार्यालयमे अहाँक की स्थान छल।	What is your designation in the office?
अहं विक्रयणविभागस्य व्यवस्थापकः अस्मि।	हम व्यवस्थापक छलहुँ बैचेबला विभागमे।	I am manager of the sales department.
भवान् कति दिनानां विरामं स्वीकरोति?	अहाँक कतेक दिनक छुट्टी स्वीकारल गेल अछि।	How many days’ leave are you taking?
प्रतिदिनं भवान् विलम्बेन आगच्छति।	अहाँ प्रतिदिन देरिसँ आबए छलहुँ।	You come late every day.
कार्यालयस्य समयः समाप्तः, श्र्वः आगच्छतु।	कार्यालयक समय खतम भऽ गेलि अछि, कृप्या, काल्हि आबू।	Office time is over, please come tomorrow.
आयकर–विभागतः पत्रम् आनीतं किम्?	इन्कमटैक्सक विभागसँ पत्र आनले छलहुँ की।	Have you brought the letter from the IT department?
एतस्य प्रतिलिपिं सर्वेभ्यः प्रेषयतु।	सभटा कॉपीक फोटोस्टेट भेजु।	Send Xerox copy of this to all.
तत् पत्रं कदा ददाति?	ई पत्र अहाँ कते दैत छलहुँ।	When will you give that letter?
पञ्चनिमिषेषु कृत्वा ददामि।	हम पाँच मिनटमे एकरा कऽ कए दऽ देए छलहुँ।	I’ll do it in 5 minutes and give.
सः विरामं स्वीकृतवान् अस्ति।	उ छुट्टी लेले छलै।	He was taken leave.
तं देयादेशं वित्तकोषे निवेशितवान् किम्?	अहाँ चेक बैंकमे जमा करा देलौ। की?	Did you deposit that cheque in the bank?
एतद्विषये श्र्वः मां पनरपि स्मारयतु।	काल्हिकेँ बारेमे हमरा बता देब।	Remind me about tomorrow again.
एतेन आवेदन पत्रेण सह च्छायाचित्रमपि आवश्यकम्।	एकटा फोटो ई आवेदनक साथ बड्ड जरूरी छलै।	A photograph is also necessary with this application.
भवतः कृते सन्देशद्वयम् अस्ति।	दूइटा सन्देश अहाँक लेल अछि।	There are two messages for you.
कृपया उपविंशतु।	कृप्या, स्थान ग्रहण करू।	Please be seated.
तस्य स्थानपरिवर्त्तनम् अभवत्।	ओकर स्थान परिवर्त्तन भऽ गेलैए।	He has been transferred.
तस्याः पदोन्नतिः अभवत्।	ओकर पदोन्नति भऽ गेल अछि।	She has been promoted.
मंत्रिणा सह मेलनसमयः निश्चितः अभवत् किम्?	ओकर मिलेकेर समय मंत्रीकेर साथ निश्चित भऽ गेलैए।	Has the appointment with the minister been confirmed?
श्र्वः सर्वेषां कार्यालयसदस्यानाम् एकं मेलनं भविष्यति।	सभटा कार्यालयक सदस्यक काल्हि मिलेकेर समय निश्चित अछि।	There is a meeting tomorrow of all the office staff.
मेलनस्य समयः कः?	सभाक की समय छलै।	What is the time of the meeting?
सिन्हामहोदयः भवंतम् आहूतवान् ।	मि. सिन्हा अहाँक सूचना दऽ दैत।	Mr. Sinha has called you.
सः कदा आगमिष्यति?	काल्हि कते आबे पड़त।	When will he come?
अस्तु, परिशीलयामः।	ओके, अहाँक सोच ठीके अछि।	Okey. Let us think over it.
सा सञ्चिका कस्य समीपे अस्ति?	उ सञ्चिका ककर लग अछि।	Who has that file?
आगच्छतु, चायं पिबामः।	आबू, चाय लिअ (पिबू)।	Come, let’s drink tea.
भोजनविरामः कदा?	भोजनकेँ की समय अछि।	When is the lunch time?
अस्माकम् अधिकारी शीघ्रकोपी अस्ति।	हमर अधिकारी तुरंत गुस्साबेबला आदमी अछि।	Our officer is short tempered.
सः बहु समयपालकः।	उ बड्ड समयक पालन करए बला आदमी छलै।	He is very punctual.
लेखा–परीक्षणं कदा अस्ति?	लेखन आ परीक्षणक काज कतै होइछ।	When is the auditing?
श्र्वः सर्वेषां कर्मचारिणां कार्यावरोधःभविष्यति।	सभटाकर्मचारी काल्हि हड़तालपर जाए रहल अछि।	All the workers will be on strike tomorrow.
तद्विषये अहं विस्मृतवान् एव।	हम तुरंत सभटा बात बिसरि जाइत छलहुँ।	I just forgot about that.
एतत् कस्य उत्तरदायित्वम्?	एते ककर उत्तरदायित्व छलै।	Whose responsibility is this?
भवतः कार्येण अहं संतुष्टः अस्मि।	हम अहाँक कामसँ संतुष्ट छलहुँ।	I am satisfied with your work.