प्रथम मैथिली पाक्षिक ई पत्रिका

विदेह नूतन अंक संस्कृत
वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह प्रथम मैथिली पाक्षिक ई पत्रिका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal विदेह प्रथम मैथिली पाक्षिक ई पत्रिका नव अंक देखबाक लेल पृष्ठ सभकेँ रिफ्रेश कए देखू। Always refresh the pages for viewing new issue of VIDEHA.

चम्पूसाहित्ययशो विलासः

(पञ्चमोच्छवासः)

 

डा. दीपिका

(स्वतन्त्रलेखिका वेदवती-महाविद्यालयस्य प्राक्तनप्राध्यापिका च)

[चम्पूसाहित्यवाग्विलासस्य पञ्चमेऽह्नि भवतां भवतीनां च समेषां हार्दं स्वागतं व्याहृत्य अद्यतनीयविषयवस्तुमादायात्र प्रस्तुताऽस्मि। अद्य महाकविभोजराजकृतचम्पूरामायणविषये विदुषां तत्र भवतां भवतीनाञ्चामोदप्रमोदाय किञ्चित्प्रस्तौमि।]

 

तत्रादौ सर्वप्रथमं महाकविभोजराजपरिचयः- महाकविः भोजराजः परमारवंशीयः क्षत्रियः आसीत् । सरस्वतीकण्ठाभरणे भोजदेवः स्वकीयवंशस्य परिचयं दत्तवान् अस्ति। परमारवंशः अग्नितः उद्भूतः इत्यनेन मन्यते।  अस्य अनेकानि ताम्रपत्राणि अथ च भूर्जपत्राणि प्राप्यन्ते येषां प्रकाशनं काव्यमालायां प्राचीनलेखमालानाम्ना मुद्रापितानि। भोजस्य राजकालः राजमृगाङ्केन सिध्यते। राजमृगाङ्ककालः 1099 विक्रमाब्दः वर्तते। अलबरूनी अपि भोजस्य राजकालः एवमव प्रस्तौति अनेन सहैव जयसिंहः अपि एवमेव स्वीकरोति। प्रथितः वल्लालपण्डितः भोजविषये लिखितवान् यत्

पञ्चाशत् पञ्चवर्षाणि सप्तमासं दिनत्रयम्।

भोजराजेन भोक्तव्यः सगौडो दक्षिणापथः॥

भोजराजः देशविशेषे देवमन्दिरं निर्मापितवान् । राजतरङ्गिण्यां महाकविकह्लणः नगदति-

मालवाधिपतिर्भोजः प्रहतैः स्वर्णसञ्चयैः।

अकारयद्येन कुण्डयोजनं कपटेश्वरे॥

 वस्तुतस्तु भोजदेवः स्वकीये शासने विक्रमादित्योपाख्यायुतः आसीत्। तस्य राजद्वारे कवीनां सम्यक् सत्कारः आसीत् । एतस्मिन् सन्दर्भे एका भणितिः श्रूयते "प्रत्यक्षरलक्षं ददौ"।  यद्यपि एषा भणितिः अत्युक्तिरूपा स्यात् किन्तु नैव निर्मूला।

भोजराजेन नैके रचनाः लिखिताः तेषु केचन् प्रसिद्धाः सन्ति-

क्रम.

ग्रन्थाः

विषयः

1

आदित्यप्रतापसिद्धान्तः

ज्योतिषम्

2

राजमार्त्तण्डः

ज्योतिषम्

3

राजमृगाङ्कः

ज्योतिषम्

4

विद्वज्जनवल्लभः

ज्योतिषम्

5

आयुर्वेदसर्वस्वम्

वैद्यकम्

6

विश्रान्तविद्याविनोदः

वैद्यकम्

7

चाणक्यनीतिः

नीतिशास्त्रम्

8

नामतालिका

कोषशास्त्रम्

9

तत्वप्रकाशः

शैवशास्त्रम्

10

शिवतत्वरत्नमालिका

शैवशास्त्रम्

11

युक्तिकल्पतरुः

शैवशास्त्रम्

12

सिद्धान्तसंग्रहः

शैवशास्त्रम्

13

राजमार्त्तण्डः

पातञ्जलयोगसूत्रटीका

14

व्यवहारसमुच्चयः

धर्मशास्त्रम्

15

चारुचर्या

धर्मशास्त्रम्

16

शालिहोत्रम्

अश्ववैद्यकम्

17

शब्दानुशासनम्

व्याकरणम्

18

समराङ्गणसूत्रधारः

शिल्पशास्त्रम्

19

सुभाषितप्रबन्धः

सुभाषितम्

20

सरस्वतीकण्ठाभरणम्

अलङ्कारग्रन्थः

21

चम्पूरामायणम्

चम्पूकाव्यम्

22

हनुमन्नाटक (Catalogues Catalogarum ग्रन्थे)

-----

क्रमशः..

अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।